Endüstriyel otomasyon projelerinde yazılım ve operasyon arasındaki uyumsuzluk, üretim hattı duruşları ve kalite kayıpları olarak geri döner. Fabrika ve saha ekipleri ile yazılımcılar arasındaki iletişim maliyeti, doğru otomasyon süreçleri kurulmaması durumunda doğrudan operasyonel riske dönüşür. Bu yazı saha deneyimiyle birleştirilmiş mühendislik perspektifinden DevOps ve CI/CD süreçlerinin nasıl kurulacağını adım adım anlatır.
Operasyonel risk, sadece bir deploy hatası değildir; yanlış pipeline konfigürasyonu, test körleri veya monitor eksiklikleri aylık çevrim süresini (lead time) uzatır ve MTTR'i (Mean Time To Repair) artırır. Endüstriyel sahada özellikle gerçek zamanlı kontrol ve entegrasyonlar söz konusu olduğunda bu etkiler katlanır.
Teknik kapsam bu yazıda; sürüm yönetimi, otomatik testler, pipeline performansı, konfigürasyon tutarlılığı, güvenlik entegrasyonları ve ölçüm/izleme disiplinleriyle sınırlıdır. Örnek ölçümler ve saha davranışlarıyla somut öneriler verilecektir.
Unutmayın: CI/CD süreçlerini kurarken ölçülebilir hedefler (ör. deploy süresi < 10 dk, rollback oranı < %1) koymak, kültürel değişiklikten daha önemlidir; aksi halde süreçler kağıt üzerinde kalır.
DevOps, geliştirme ve operasyon ekiplerinin süreç, otomasyon ve ölçüm odaklı iş yapma biçimidir. CI (Continuous Integration) kaynak kodu entegrasyonunu otomatikleştirir; CD (Continuous Delivery/Deployment) ise entegre edilen kodun doğrulama ve üretime aktarımını yönetir. Ölçülebilir sınırlar koymak gerekir: örneğin bir pipeline başlangıçtan prod deploy'a kadar 600 saniyeyi (10 dakika) aşmamalıdır.
DevOps, yazılım teslim hızını artırırken sistem kararlılığını korumak için süreçleri, otomasyonu ve ölçümleri bir arada yönetmektir.
Sistem bileşenleri arasında kaynak kontrol, build sistemi, test otomasyonu, dağıtım aracıları, yapılandırma yönetimi ve izleme araçları ilişkilidir. Bu bileşenlerin her birinde gecikme veya hata yüzdesi ölçülmeli; örneğin unit test pass oranı hedefi %98 olmalıdır.
CI/CD'nin başarısı, her bileşenin ölçülebilir SLA'larına (ör. build time, test coverage, deploy success rate) bağlanmasına dayanır.
Örneğin saha uygulamalarında bir PLC entegrasyon testi sırasında paket kaybı %0.5'i aşarsa entegrasyon testleri otomatik olarak başarısız sayılabilir; bu tür toleranslar sistem davranışını sayısallaştırmaya yarar.
CI: her commit'in 5–15 dakika içinde doğrulanması; CD: başarılı doğrulama sonrası deploy kararının 1–2 dakika içinde verilebilmesi beklenmelidir.
Sürüm dağıtımı sırasında en yaygın problem tutarsız konfigürasyonlar ve hatalı artefakt seçimidir. Dağıtım sırasında artefaktın imza doğrulaması ve checksum karşılaştırması yapılmıyorsa farklı ortamlarda farklı dosyalar çalışabilir.
Ölçülebilir parametreler: deploy süresi (saniye), rollback oranı (%). Ölçüm yöntemi: dağıtım logları ve pipeline metriklerinin log korelasyonu ile ölçülür.
Saha davranışı örneği: Bir üretim hattında deploy sonrası servislerin %10'u farklı versiyonla çalışmaya başlayarak I/O uyumsuzluğu oluşturur ve üretim durur.
Uzun süren pipeline'lar geliştirme döngüsünü bozar; build ve test sürelerinin optimizasyonu kritik önemdedir. Paralel test çalıştırma ve dağıtık build cache kullanımı ile süresi ölçülebilir biçimde azaltılabilir.
Ölçülebilir parametreler: pipeline toplam süresi (saniye), test paralelizasyon verimliliği (% CPU kullanımı). Ölçüm yöntemi: pipeline zaman çizelgesi (histogram) ve agent metrikleri ile load test.
Saha davranışı örneği: Türkiye merkezli bir otomasyon projesinde pipeline 45 dakikayı aştığında geliştiriciler yerel branch merge sıklığını %60 düşürdü, teslimat gecikti.
Çoğu hata, development, staging ve production ortamları arasındaki farklardan doğar. Konfigürasyon yönetimi ve immutable environment tanımları ile bu farklar azaltılmalıdır.
Ölçülebilir parametreler: config drift oranı (%), ortam eşleşme skoru (0–100). Ölçüm yöntemi: konfigürasyon karşılaştırma ve histogram dağılımı (diff sıklığı).
Saha davranışı örneği: Bir sahada DB connection timeout değeri staging'de 30s, prod'da 10s olarak kalmış; bu tutarsızlık %15 timeout hatasına neden oldu.
Otomasyon süreçlerinde gizli anahtarların yanlışlıkla repo'ya push edilmesi yüksek risk taşır. Sızma durumunda tespit ve rotasyon prosedürleri hazır değilse risk hızla büyür.
Ölçülebilir parametreler: secrets exposure olay sayısı/ay, time-to-rotate (dakika). Ölçüm yöntemi: repo tarama, DLP log korelasyonu.
Saha davranışı örneği: Bir entegratörde, CI agent log'larında AWS anahtarları açıkça yazılıydı; bu tespit edilene kadar 48 saat boyunca yetkisiz denemeler gerçekleşti.
| Kod | Belirti | Olası Neden | Ölçüm |
|---|---|---|---|
| DEPLOY-001 | Canary trafiğinde hata artışı | Konfigürasyon drift / hatalı canary görüntüsü | Canary error rate (%), request latency (ms) |
| PIPE-002 | Pipeline süreleri artıyor | Tests not parallelized / cache miss | Pipeline duration (s), cache hit rate (%) |
| SEC-003 | Repo içinde gizli anahtar bulundu | Secrets in code / no vault usage | Secrets leaks/month, time-to-rotate (min) |
Sorunları hızlıca daraltmak için sahadan başlayıp uygulamaya doğru ilerleyen sistematik bir akış izleyin. Bu yaklaşım, fiziksel cihazlardan uygulama katmanına kadar hangi bileşenin arızaya sebep olduğunu belirlemeyi hızlandırır.
Bir üretim hattında otomasyon kontrol yazılımı güncellemesi sonrası hatlar rastgele durmaya başladı. İlk varsayım yazılımın içindeki mantık hatasıydı; ekip hızlıca rollback yaptı ancak duruşlar devam etti. Analiz sırasında deploy sonrası konfigürasyon dosyasının yanlış template ile yazıldığı, bazı I/O pin maplerinin değiştiği tespit edildi.
Kök neden konfigürasyon drift'i ve otomatik test eksikliğiydi. Kalıcı çözüm: konfigürasyon şablonunu versiyonlayıp pipeline'a konfigürasyon doğrulama adımı eklemek oldu. Sonuç olarak aynı tür incidents sayısı ayda %70 azaldı ve ortalama MTTR %45 iyileşti.
Sürdürülebilir DevOps, sürekli ölçüm ve geri bildirim üzerine kurulur. Ölçümler düzenli gözden geçirilmeli ve hedefler saha gerçeklerine göre güncellenmelidir.
Ölçemediğini yönetemezsin: pipeline metriklerini günlük olarak izlemek, küçük sapmaları hızla düzeltir ve büyük arızaları önler.
DevOps ve CI/CD uygulaması, çok katmanlı bir yaklaşım ve ölçüm kültürü gerektirir. Teknik olarak pipeline performansını, konfigürasyon tutarlılığını ve güvenliği sayısallaştırmak; operasyonel olarak ise sahadan dönen veriyi düzenli olarak süreçlere geri beslemek esastır.
KB Yazılım, sahada edinilmiş tecrübeyle ölçülebilir hedefler ve hazır şablonlarla entegrasyonu birleştirir; bu yaklaşım alan ekipleri için uygulanabilir, hızlı sonuç veren çözümler sunar. Eğer saha özeliniz için bir değerlendirme isterseniz, ortak çalışarak sürecinizi hedeflere bağlayabiliriz.